معرفی
فتوسل یک حسگر الکترونیکی است که میتوان آن را یک مبدل انرژی نیز دانست؛ زیرا تغییرات نوری را به تغییرات الکتریکی تبدیل میکند و بر اساس آن میتوان سیگنالی تولید یا مداری را قطع و وصل کرد. تغییرات الکتریکی بسته به نوع فتوسل میتواند تغییرات نور را به جریان، مقاومت و یا ولتاژ تبدیل کند. انواع فتوسلها با توجه به ساختار و عملکرد آنها تقسیم شده است که به دلیل سه اثر مختلف فیزیکی است که باعث ایجاد این پدیدهها میشود:
اثر فوتوالکتریک
اگر تابش نور با فرکانس کافی به سطح یک ماده برخورد کند که سبب جدا شدن الکترون از سطح آن ماده شود، به آن اثر فوتوالکتریک گفته میشود. این الکترون آزاد عامل ایجاد جریان مستقیم است.
اثر فوتوکانداکتیو
در اثر تابش نور مقاومت الکتریکی یک نیمهرسانا کاهش مییابد. این پدیده در فتوسلهای نوع LDR رایجتر است که از کادمیم سولفاید ساخته شدهاند و برای مصارف کنترلی مناسب هستند.
اثر فتوولتائیک
بر اثر تابش نور مستقیماً ولتاژ الکتریکی در یک پیوند نیمهرسانا تولید میشود که نیازی به منبع تغذیه خارجی ندارد. سلولهای خورشیدی یکی از معروفترین قطعات هستند که بر همین اصل استوار هستند و فتوسلهای خورشیدی نیز این قابلیت را دارند و یکی از مزایای اصلی آن این است که نیاز به باتری ندارند.
مشاهده محصولات مرتبط : انواع فتوسل و روشنایی
انواع فتوسل
فتوسلها را بر اساس ساختار فیزیکی، نوع خروجی، کاربرد عملی و امکانات جانبی تقسیمبندی میشوند. همانطور که در بالا به آن اشاره کردیم از لحاظ ساختار فیزیکی به سه دسته که با اثر فوتوالکتریک، فوتوکانداکتیو و فتوولتائیک کار میکنند تقسیم میشوند. البته تقسیمبندی بر اساس نوع کاربرد برای عموم مردم شناخته شدهتر است.
انواع فتوسلها بر اساس کاربرد و عملکرد
1- فتوسل ساده
فتوسلهای ساده یا معمولی فتوسلهایی هستند که با نور خورشید دستور قطع مدار را میدهند و در زمان تاریکی مدار را وصل میکنند. به طور معمول از این مدل برای روشنایی خیابانها، پارکینگ و… استفاده میشود. این مدل نیاز به برنامهریزی ندارد.
2- فتوسل قابل تنظیم
تفاوت این نوع فتوسل با فتوسل معمولی تنها در تنظیم میزان شدت نور است. به طور مثال میتوانید میزان شدت نور را بر اساس تابش نور تنظیم کنید که اگر شدت نور به 30 لوکس یا 10 لوکس رسید مدار و روشنایی را وصل کند.
3- فتوسل تایمردار
این نوع فتوسلها علاوه بر حساسیت به نور دارای تایمر داخلی قابل تنظیم هستند و میتوانید زمان خاموش شدن مدار بعد از روشن شدن را تعیین کنید. در این مدل فتوسل با تاریکی هوا یعنی کاهش میزان نور مدار را وصل میکند که تا اینجا شبیه به یک فتوسل معمولی رفتار میکند؛ اما با کمک تایمر داخلی میتوانید زمانی را تنظیم کنید که بعد از شروع مدار را قطع کند. به طور مثال ساعت 7 بعد از ظهر هوا تاریک شده و مدار وصل میشود و روشنایی برقرار میگردد و شما تایمر را روی 6 ساعت تنظیم میکنید بعد از 6 ساعت مدار قطع میشود و چراغها خاموش میشود.
از این مدل برای کنترل روشنایی پارکینگ، ورودیها، باغها و معابر و موارد دیگر استفاده میکنند.
4- فتوسل دیمردار
در منابع فارسی به درستی این فتوسل را توضیح ندادهاند و برخی این مدل را با مدلهای قابل تنظیم یکی میدانند ولی در اصل کار فتوسل دیمردار تنظیم میزان روشنایی مدار متصل به آن است. هر چقدر هوا تاریکتر شود روشنایی چراغ را بیشتر میکند و با روشن شدن هوا شدت نور چراغ را کاهش میدهد.
5- فتوسل نجومی
این مدل فتوسل بر اساس ساعت داخلی و موقعیت جغرافیایی کار میکند و به نور وابستگی ندارد. برخی این مدل را به اسم فتوسل ساعتی در بازار نیز میشناسند. زمان طلوع و غروب را محاسبه میکند و مدار را قطع و وصل میکند یا قابلیت تنظیم دستی را نیز دارند. این مدل برای مکانهای سرپوشیده و بسته مثل تابلوها استفاده میشود. به طور کلی می توان گفت فتوسل دیمردار مقدار نور محیط را اندازهگیری میکند و متناسب با آن، ولتاژ یا سیگنال کنترلی ارسال میکند تا توان مصرفی چراغ کم یا زیاد و کنترل شود.
6- فتوسل 3 سیم و 4 سیم
این دسته بندی بیشتر بر اساس ساختار نصب فتوسل به این نام شناخته میشوند و در واقع همان فتوسل معمولی هستند. فتوسل سه سیم بعد از تشخیص نور با کمک یک رله داخلی فاز خروجی را قطع و وصل میکند. به دلیل داشتن سیم نول جداگانه از دقت و طول عمر بیشتری نسبت به دو سیم برخوردار است.
فتوسل چهار سیم از لحاظ عملکرد مشابه دو سیم و سه سم است تنها تفاوت آن در ساختار الکتریکی است که دو سیم برای تغذیه و دو سیم برای خروجی استفاده میشود که در صنعت و بارهای با توان بالا به کار میرود. ادامه روش نصب آن را توضیح خواهیم داد.
فتوسل دیجیتال یا آنالوگ
تمام فتوسلهایی که تا اینجا معرفی میکردیم میتواند زیرمجموعهای از فتوسلهای دیجیتال یا آنالوگ قرار گیرند.
فتوسل آنالوگ: اگر سیگنال خروجی فتوسل پیوسته باشد به آن فتوسل آنالوگ میگویند. از ویژگیهای آن میتوان به واکنش نرم، دقت بالا، مناسب فتوسلهای دیمردار اشاره کرد و پایه همه فتوسلهای حرفهای است.
فتوسل دیجیتال: سیگنال خروجی این فتوسل 0 و 1 است. سادهتر، ارزانتر و مناسب قطع و وصل سریع است. فتوسلهای دیجیتال یکی از پرطرفدارین فتوسلها در بازار است.
طریقه نصب فتوسل
نصب فتوسل به صورت استاندارد و صحیح در مدار مزایا و کاربرد فراوانی دارد. فتوسل مثل یک کلید هوشمند و خودکار عمل میکند که با توجه به تغییرات نور مدار را قطع و وصل میکند. فتوسلها ممکن است دو سیم یا حتی سه تا چهار سیم داشته باشند. اما به طور کلی فتوسلها معمولاً سه یا چهار ترمینال دارند: فاز ورودی (L-in)، فاز خروجی (L-out)، نول (N) و در مدلهای چهار سیمه یک نول مجزا برای تغذیه داخلی مدار دارند.
فتوسل را باید در مسیر فاز نصب کنید تا ایمنی مدار حفظ شود و با قطع بودن فتوسل فاز در مدار برقرار نباشد. همچنین دقت کنید که فتوسل باید تحمل توان بیشتری از بار متصل به آن را داشته باشد.
محل نصب فتوسل
محل نصب فتوسل از اهمیت بالایی برخوردار است و برای داشتن یک عملکرد خوب و موثر باید اصول زیر را رعایت کنید:
- فتوسل را باید در معرض نور طبیعی و دورتر از نور چراغ قرار دهید تا نور چراغ بر روی فتوسل اثر ناخواستهای نداشته باشد.
- فتوسلهای معمولی و وابسته به نور را زیر سایهبان یا در محلی که سایه دائمی است قرار ندهید.
- بهتر است که زاویه دید مستقیم به آسمان یا محیط باز داشته باشد.
- از منابع حرارتی و گرمازا و همچنین رطوبت تا حد امکان دور نگهدارید.
به طور کلی بهترین محل برای نصب فتوسل، روی دیوار خارجی ساختمان، بالای سطح چراغها و در جهت تابش نور باشد.
پیچ تنظیم فتوسل
پیچ تنظیم فتوسل در واقع یک پتانسیومتر داخلی است که برای تنظیم آستانه شدت نور از آن استفاده میشود و یکی از تنظیمات مهمی است که باید پیش از نصب به آن دقت کنید. البته ممکن است برخی مدلهای معمولی این پیچ تنظیم فتوسل را نداشته باشند و به طور پیشفرض مقداری را برای آن تعیین کرده باشند.
یک پیچ کوچک زیر درپوش یا کنار بدنه وجود دارد. با چرخاندن پیچ به سمت علامت + یا Moon حساسیت فتوسل بیشتر و در نتیجه چراغ متصل زودتر روشن میشود. چرخاندن به سمت – یا Sun حساسیت فتوسل کمتر و چراغ دیرتر روشن میشود؛ منظور از چراغ در واقع مدار متصل به فتوسل میباشد.
تنظیم فتوسل تایمدار
فتوسل تایمردار به دلیل داشتن زمانسنج داخلی نیاز به یک تنظیم اضافی نسبت به مدلهای دیگر دارد. علاوه بر پیچ تنظیم فتوسل که شدت نور را با آن طبق مطلب گفته شده تنظیم میکنیم. روی فتوسل دو پیچ به نام Lux و Time قابل مشاهده است که با پیچ Lux آستانه نور محیط و پیچ Time مدت روشن ماندن یا تأخیر را تنظیم میکنیم؛ در این مدل برای تنظیم فتوسل مراحل زیر را دنبال میکنیم:
تنظیم Lux
بعد از نصب فتوسل پیچ lux را در حالت وسط قرار میدهیم. سپس تا غروب آفتاب صبر میکنیم و در میزان نوری که میخواهیم مدار وصل شود، هر چقدر به سمت sun یا + نزدیکتر کنیم حساسیت کمتر میشود و فقط در تاریکی بیشتر وصل میشود و به سمت moon یا منفی زودتر روشن میشود.
بهترین حالت این است که در غروب این تست را انجام دهید ولی اگر در طول روز فتوسل را نصب و تنظیم میکنید می توانید دست خود را روی سنسور قرار دهید اگر خیلی سریع روشن شد، حساسیت زیاد است و می توانید به سمت Sun تنظیم کنید ولی اگر دست خود را گذاشتید و روشن نشد حساسیت آن کم است و به سمت Moon بچرخانید.
تنظیم Time
پیچ را آرام بچرخانید تا به زمان دلخواه برسید، 2 ساعت، چهار ساعت و یا بیشتر قرار دهید.
نصب فتوسل با کلید تک پل
در این مدل نصب، یک کلید تک پل را با فتوسل به صورت سری میبندند تا امکان کنترل دستی نیز همچنان فراهم باشد. اگر کلید قطع باشد فتوسل به صورت کلی خاموش است و عمل نمیکند.
اما اگر میخواهیم فتوسل در مدار باقی بماند و همزمان با کلید هم مدار را خاموش و روشن کنیم به صورت موازی با فتوسل کلید را میبندند.
راهنمای سیم کشی فتوسل
سیم کشی و نصب فتوسل بسته به تعداد سیمهای فتوسل و ساختار آن متفاوت است اما به طور کلی داریم:
1- نصب فتوسل دو سیم
در این مدل تنها دو سیم، یک سیم فاز ورودی و یک سیم فاز خروجی به مصرفکننده موجود است. هنگام نصب نول مستقیم به مصرفکننده وصل میشود و فتوسل نول جداگانه ندارد. بنابراین هنگام نصب فتوسل یک سیم را به فاز وصل کنید و سیم دیگر را به چراغ یا هر مصرفکنندهی دیگری وصل میکنید.
2- نصب فتوسل سه سیم
در این مدل مدار داخلی فتوسل تغذیه مستقل واقعی دارد (از فاز و نول خودش تغذیه میشود) و خروجی فقط نقش کلید فرمان را بازی میکند. سه سیم داریم که عبارتند از:
- فاز ورودی (L)
- نول (N)
- فاز خروجی به مصرفکننده (L’)
– فاز شهر را به L یا همان فاز ورودی فتوسل وصل میکنیم.
– نول شهر به N یا نول فتوسل وصل میشود.
– خروجی فتوسل را به مدار مصرف کننده وصل میکنیم.
4- نصب فتوسل چهار سیم
این فتوسل به دلیل داشتن رله صنعتی مستقل میتواند بارهای بالا را تحمل کند و برای مصارف صنعتی مناسب است:
- فاز شهر را به ترمینال Lin وصل میکنیم.
- نول شهر را به ترمینال Nin وصل میکنیم.
- ترمینال L خروجی فتوسل به فاز مصرف کننده وصل میشود.
- ترمینال N خروجی فتوسل به نول مصرف کننده وصل میشود.
بهترین مارک فتوسل
1- Long-Join: یکی از برترین تولیدکنندگان فتوسل برای روشنایی خیابانی و صنعتی است.
2- TE Connectivity: عمر مفید بسیار بالا و تطابق با استانداردهای سختگیرانه صنعتی دارند.
3- Lucy Zodion: از برندهای معروف و معتبر اروپایی است که در زمینه کنترل روشنایی فتوسلهای تخصصی با قابلیتهای متنوع تولید میکند و در پروژههای حرفهای روشنایی شهری کاربرد دارند.
4- E‑Conolight: این برند فتوسلهای استاندارد و ضدآب تولید میکند که برای کنترل روشنایی بیرونی مناسب هستند و معمولاً برای پروژههای نورپردازی و روشنایی فضاهای باز از آنها استفاده میکنند.
دقت کنید که یک برند خوب باید در موارد زیر از کیفیت بالایی برخوردار باشد:
- نوع سنسور LDR یا فوتودیود
- کیفیت رله یا تریاک خروجی
- تحمل جریان واقعی
- دقت مدار مقایسهگر
- مقاومت در برابر UV و رطوبت
بهترین مارک فتوسل ایرانی
در بازار ایران برندهای زیر از نظر کیفیت فنی نسبت به دیگر برندها معتبر هستند:
- شیوا امواج
- الکتروپیک
- پارس شهاب
برندهای ایرانی از قیمت مناسبتری نسبت به مدلهای خارجی برخوردار هستند. از مزایای آنها میتوان به استفاده از رلههای صنعتی، بدنه مقاوم در برابر UV و کالیبراسیون مناسب برای اقلیم ایران اشاره کرد.
بهترین مارک فتوسل وارداتی
از برندهای معروف جهانی که در بازار ایران نیز موجود است میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- Schneider Electric
- Finder
- Omron
- Theben
محصولات این برندها از دقت و طول عمر بالایی برخوردار هستند ولی از مدلهای ایرانی گرانقیمتتر نیز میباشند بنابراین برای پروژههایی که به دقت بالایی نیاز دارند مثل مصارف صنعتی و پروژههای بزرگ شهری بهتر از این برندها استفاده شود. از مزایای دیگر این برند به حفاظت در برابر نوسان ولتاژ و نویز صنعتی نیز میتوان اشاره کرد.
بهترین فتوسل برای پروژکتور
انتخاب یک فتوسل خوب برای تنظیم نور پروژکتور برای داشتن دید بهتر مهم است. مواردی که در انتخاب فتوسل مناسب باید به آن توجه کنید عبارتند از:
- ظرفیت بار مناسب
- استانداردهای IP65 و مقاوم در برابر گرد و غبار
- تاخیر روشن/خاموش شدن
- پشتیبانی از LED، اکثر فتوسلهای قدیمی برای لامپهای سنتی طراحی شدهاند، پس LED-Ready بودن مهم است.
با توجه به موارد گفته شده مدلهای زیر از کیفیت بالایی برای اتصال به پروژکتور برخوردار هستند:
- ORRGENA Outdoor Photocell Sensor
- LUMI YCA1031 Photocell Sensor
- Woods 59408WD Outdoor Photocell
جمع بندی
در این مقاله نکات مهم در مورد نصب فتوسل بیان شد. فتوسل یک قطعه الکترونیکی که نور را به مقاومت، جریان و یا ولتاژ تغییر میدهد تا کنترل مدار متصل به آن را به دست بگیرد، همچنین در مصارف خانگی، صنعتی و پزشکی کاربرد بسیاری دارند. بنابراین انتخاب و دنبال کردن مراحل نصب دقیق آن اهمیت ویژهای دارد. برا خرید محصولات با کیفیت و با پشتیبانی مطمئن همیشه از سایتهای معتبر و دارای نماد الکترونیک خریداری کنید.
همچنین میتوانید انواع فتوسلهای موجود در بازار ایران را در سایت نوین فاز مشاهده کنید.
بدون دیدگاه