بی متال

انواع بی متال

بی متال ها بر اساس نوع کارکرد و قابلیت بازگشت به حالت اولیه به سه دسته تقسیم می شوند:

۱- بی متال های دستی (Manual):

در این مدل پس از اینکه اضافه بار رخ داد و بی متال عمل قطع مدار را انجام داد؛ فلز بی متال به مرور زمان سرد شده و به حالت اول باز می گردد. اما با توجه به نوع بی متال، وضعیت کنتاکت های داخلی که برای قطع مدار، تغییر کرده بودند؛ بدون تغییر باقی می مانند. در این حالت لازم است تا اپراتور برای راه اندازی مجدد سیستم یا مدار، کلید راه اندازی مجدد (RESET) موجود بر روی رله بی متال را فشار دهد تا تیغه ها به شرایط قبل برگردند و مدار آماده کار شود. از بی متال های دستی می توان در تجهیزات تهویه ، موتورخانه ها، گرم خانه ها، تجهیزات پزشکی و… بهره برد.

۲- بی متال اتوماتیک (Automatic):

همان بی متال دستی را در نظر بگیرید. اگر بعد از سرد شدن فلز بی متال همه چیز به وضعیت قبل بازگردد و لزومی به فشار دادن کلید راه اندازی خودکار نباشد؛ در این صورت رله بی متال ما از نوع اتوماتیک است. معمولا در مداراتی که بخش فرمان آنها به صورت دستی است و اپراتور از راه دور یا نزدیک به تابلو فرمان می دهد؛ از این بی متال استفاده می کنیم.

۳- بی متال های دستی-اتوماتیک :

این بی متال ها که امروزه در بازار به صورت متداول به فروش می رسند؛ آخرین نوع از بی متال ها هستند که با تغییر وضعیت یک پیچ تنظیم می توان بی متال را روی حالت دستی یا اتوماتیک قرار داد.

روش های تست یک رله بی متال

روش های مختلفی برای آگاهی از سالم بودن رله بی متال می توان انجام داد. انجام تست باید در محیطی ایمن صورت گیرد. زیرا این تست نیاز مستقیم به جریان برق دارد. سه تست مرسوم برای بی متال عبارت است از:

۱- تست سرد (Cold Test):

در این روش ۲ برابر جریان نامی را به تیغه بی متال می دهیم و با استفاده از کرنومتر زمان عملکرد قطع بی متال را ثبت می کنیم.

۲- تست گرم (Hot Test):

در تست گرم و با مراقبت کامل، ۶ برابر جریان نامی را به تیغه بی متال می دهیم و زمان را اندازه گیری می کنیم. دقت داشته باشید که این تست باید بعد از تست گرم و عمل کردن رله انجام شود.

۳- تست دو فازی:

در این تست همان گونه که از نام آن پیداست؛ یکی از سه فاز را قطع می کنیم. در نهایت با استفاده از کرونومتر زمان قطع را اندازه گرفته و با زمان دو تست قبلی می سنجیم.

ساختمان داخلی بی متال چگونه است؟

بی متال متشکل از سه بخش اساسی است: تیغه و ترمینال های قدرت، تیغه های بی متال داخلی و تیغه های کنتاکتور. اجزای داخلی یک بی متال عبارت است از :
۱- شاخک ها یا پایه های بالای بی متال جهت اتصال به کنتاکتور
۲- ترمینال های خروجی جهت ارتباط بی متال با تجهیز مصرف کننده یا پایین دستی
۳- دو تیغه برای کنتاکت باز و دو تیغه برای کنتاکت بسته
۴- پیچ تنظیم جریان جهت تنظیم بر اساس جریان نامی موتور
۵- پیچ تعیین حالت بی متال به حالت دستی یا اتوماتیک
۶- کلید راه اندازی مجدد یا RESET برای بازگشت بی متال به مدار

کاربرد های بی متال

هرجا که صحبت از راه اندازی یک سیستم الکتروموتوری در میان باشد؛ استفاده از بی متال برای حفاظت از آن در کنار کنتاکتور لازم است. بر همین اساس دامنه ی استفاده از آن بسیار زیاد است. برای نمونه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- پمپ های آب و موتورخانه
۲- دستگاه های تهویه
۳- دستگاه های سردخانه
۴- فن ها
۵- تنظیم دستگاه های درجه حرارت دار مانند سرخ کن و لباسشویی
و…

نحوه نصب بی متال

پیشنهاد ما این است که به منظور جلوگیری از آسیب به تجهیزات پایین دستی و به خصوص رله بی متال ؛ در ورودی مدارهای قدرت از یک کلید فیوز یا بریکر جهت حفاظت از مدار در مقابل خطای اتصال کوتاه استفاده شود. از آنجایی که رله بی متال با استفاده از فرآیند گرم شدن تیغه ها عملیات قطع و وصل را انجام می دهد و انجام این عملیات نیازمند صرف زمان است؛ چنانچه در مدار اتصال کوتاه داشته باشیم؛ میزان جریان کشی شدید خواهد بود و پیش از آنکه بی متال بخواهد دستور قطع مدار را صادر کند؛ در اثر حرارت شدید، دچار ذوب تیغه خواهد شد.
پیش از نصب بی متال باید دو مورد را در نظر داشت:
۱- انتخاب بی متال مناسب با جریان نامی مصرف کننده
۲- تناسب میان فریم بی متال با فریم کنتاکتور(با توجه به اینکه رله بی متال دقیقاً در زیر کنتاکتور نصب می گردد؛ چنانچه تناسبی بین فریم این دو تجهیز وجود نداشت؛ لازم است از پایه بی متال یا شینه های کمکی اتصال کمک بگیرید).
برای نصب رله بی متال کافی است پس از اطلاع از جریان نامی مصرف کننده، ولوم جریان را بر روی حد لازم قرار دهیم و وضعیت بی متال (دستی – اتوماتیک) مشخص کنیم. در ادامه با توجه به اینکه فریم کنتاکتور و بی متال یکسان است؛ بی متال را در زیر کنتاکتور بسته و سپس کنتاکتور را همراه با بی متال متصل، بر روی ریل یا سینی تابلو برق نصب می کنیم. در ادامه سیم های ترمینال قدرت ورودی کنتاکتور و ترمینال قدرت خروجی بی متال را به آن متصل می کنیم. در نهایت، سیم های مدار فرمان را به کنتاکت های کمکی کنتاکتور و بی متال متصل می کنیم. در شکل زیر نحوه اتصال بی متال را برای مدار تکفاز و سه فاز مشاهده می کنید.

نقشه ی مدار بی متال

شکل مدار داخلی بی متال و شماتیک آن که در نقشه کشی های برق به کار می رود؛ مطابق با تصویر زیر است:

قیمت بی متال ها

اگرچه که انتخاب برند مورد نظر یک از اساسی ترین عوامل موثر بر قیمت بی متال می باشد؛ لکن می توان گزینه های زیر را به عنوان دیگر عوامل نام برد:
۱- رنج جریان ( هرچه محدوده جریان انتخابی بیشتر شود؛ قیمت رله بی متال بالاتر می رود)
۲- نوع فریم ( هرچه فریم بزرگ تر باشد؛ قیمت رله بی متال بالاتر است)
۳- ولتاژ ضربه
۴- کلاس عملکرد قطع
۵- ولتاژ نامی رله بی متال

تفاوت بی متال با سایر تجهیزات حفاظتی

در صنعت برق، تجهیزات متعددی برای حفاظت از مدارها وجود دارد؛ اما بی متال به دلیل ویژگی خاص تشخیص حرارتی، جایگاه ویژه‌ای دارد. در جدول زیر، تفاوت آن با سایر تجهیزات حفاظتی مقایسه شده است:

 نتیجه: بی متال بهترین گزینه برای محافظت از موتور در برابر اضافه‌بار طولانی‌مدت است.

عوامل مؤثر بر عملکرد بی متال

عملکرد دقیق و ایمن بی متال به چند عامل کلیدی بستگی دارد که در ادامه معرفی می‌شود:

۱. دمای محیط

افزایش دمای محیط می‌تواند منجر به عملکرد زودهنگام بی متال شود. در محیط‌های گرم صنعتی، بهتر است از بی متال با جبران حرارتی استفاده گردد.

۲. میزان جریان عبوری

اگر جریان از حد مجاز بیشتر شود، نوار دو فلزی سریع‌تر خم می‌شود و مدار را قطع می‌کند.

۳. شرایط نصب

نصب ناصحیح و وجود لرزش یا تماس مستقیم با بدنه فلزی می‌تواند دقت عملکرد را کاهش دهد.

۴. کیفیت برند و مواد ساخت

فلزات به‌کاررفته در نوار دو فلزی، تعیین‌کننده سرعت و دقت واکنش هستند. برندهای معتبر مانند اشنایدر، زیمنس و ABB معمولاً از آلیاژهای باکیفیت‌تری استفاده می‌کنند.

نحوه عملکرد بی متال در مدار فرمان

در مدارهای صنعتی، بی متال معمولاً در مسیر فرمان کنتاکتور قرار می‌گیرد. یعنی زمانی که بی متال در اثر اضافه‌بار عمل می‌کند، مسیر فرمان کنتاکتور را قطع کرده و در نتیجه، موتور خاموش می‌شود.

مزیت این روش:

• قطع ایمن مدار بدون آسیب به سیم‌پیچ موتور

• امکان ریست دستی یا اتوماتیک برای راه‌اندازی مجدد

• افزایش طول عمر کنتاکتور و سیم‌پیچ

استانداردهای عملکرد بی متال

بی‌متال‌ها طبق استانداردهای بین‌المللی طراحی می‌شوند تا در شرایط مشخصی عمل کنند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• استاندارد IEC 60947-4-1: برای رله‌های حرارتی محافظ موتور

• استاندارد VDE 0660: تعیین ویژگی‌های عملکردی در مدارهای قدرت

• استاندارد UL و CSA: برای محصولات تأییدشده در آمریکای شمالی

در نتیجه، هنگام خرید بی‌متال باید به درج این استانداردها روی بدنه توجه کنید.

بی متال در مقابل رله دیجیتال حرارتی

در سال‌های اخیر، بی‌متال‌های دیجیتال جایگزین نمونه‌های کلاسیک شده‌اند. این دو نوع تفاوت‌های مهمی دارند:

نتیجه: در پروژه‌های اتوماسیون صنعتی و هوشمند، استفاده از بی‌متال دیجیتال توصیه می‌شود.

بی متال و نقش آن در حفاظت از موتورهای الکتریکی

بی‌متال نه‌تنها مدار را در زمان اضافه‌بار قطع می‌کند بلکه با جلوگیری از افزایش بیش از حد حرارت سیم‌پیچ موتور، از سوختن موتور نیز جلوگیری می‌کند.

نحوه حفاظت:

1. تشخیص جریان اضافی

2. تأخیر زمانی برای جلوگیری از قطع‌های ناخواسته

3. قطع فرمان کنتاکتور

4. خنک‌سازی و ریست

به همین دلیل، بی‌متال را «محافظ دمایی موتور» نیز می‌نامند.

کاربرد بی متال در صنایع مختلف

بی متال در انواع صنایع و تجهیزات مورد استفاده قرار می‌گیرد، از جمله:

• صنایع پتروشیمی و پالایشگاه‌ها

• کارخانه‌های سیمان و فولاد

• خطوط تولید خودکار

• تاسیسات تهویه صنعتی (HVAC)

• ماشین‌آلات کشاورزی

• پمپ‌های آب و چاه‌های عمیق

در همه این موارد، بی‌متال وظیفه محافظت از موتور در برابر اضافه‌بار و گرمای بیش‌ازحد را دارد.

نشانه‌های خرابی بی متال

اگر بی‌متال شما درست کار نمی‌کند، ممکن است علائم زیر را مشاهده کنید:

• قطع شدن‌های مکرر و بی‌دلیل مدار

• عدم قطع مدار در زمان اضافه‌بار

• تغییر رنگ یا بوی سوختگی در بدنه

• عدم عملکرد دکمه ریست

• عملکرد ناهماهنگ با کنتاکتور

در صورت مشاهده این نشانه‌ها، توصیه می‌شود بی‌متال را تعویض کنید زیرا تعمیر آن معمولاً به‌صرفه نیست.

نکات ایمنی هنگام کار با بی متال

برای افزایش ایمنی و کارایی، رعایت نکات زیر ضروری است:

• قبل از هرگونه نصب یا تست، برق مدار را قطع کنید.

• از ابزارهای عایق برای تست جریان استفاده کنید.

• هرگز بی‌متال را بدون فیوز یا بریکر در مدار نصب نکنید.

• در محیط‌های مرطوب یا پرگردوغبار از بی‌متال با حفاظت IP مناسب استفاده کنید.

• پس از هر بار عمل‌کرد، اجازه دهید کاملاً خنک شود.

اشتباهات رایج در نصب و تنظیم بی متال

بسیاری از خرابی‌ها به‌دلیل اشتباه در نصب یا تنظیم به‌وجود می‌آیند.

متداول‌ترین اشتباهات:

• تنظیم نادرست جریان مجاز (کم یا زیاد)

• استفاده از بی‌متال با فریم نامتناسب با کنتاکتور

• نصب بی‌متال در مسیر اشتباه فازها

• بی‌توجهی به تهویه مناسب در تابلو برق

🔧 نکته: همیشه قبل از نصب، دفترچه فنی سازنده را بررسی کنید.

نکات طلایی در نگهداری بی متال

• هر سه ماه یک‌بار عملکرد آن را تست کنید.

• گردوغبار را از روی فنرها و تیغه‌ها تمیز کنید.

• در صورت عملکرد بیش‌ازحد، تنظیمات جریان را بازبینی کنید.

• در تابلوهای چندموتوره، از بی‌متال جداگانه برای هر موتور استفاده کنید.

نکاتی برای انتخاب بی متال مناسب

برای انتخاب درست، مراحل زیر را طی کنید:

1. بررسی جریان نامی موتور (بر حسب آمپر)

2. تعیین نوع تغذیه (تک‌فاز یا سه‌فاز)

3. انتخاب بی‌متال متناسب با کنتاکتور موجود

4. توجه به شرایط محیطی (گرما، رطوبت، گردوغبار)

5. انتخاب برند معتبر با گارانتی

 پیشنهاد: در مدارهای صنعتی، بی‌متال‌های اشنایدر یا زیمنس انتخابی مطمئن و استاندارد هستند.

مزایای استفاده از بی متال نسبت به سایر محافظ‌ها

• قطع نرم مدار بدون ضربه به سیستم

• قابلیت استفاده مجدد پس از خطا

• قیمت مناسب در مقابل حفاظت بالا

• عدم نیاز به نگهداری پیچیده

• قابلیت ترکیب با تجهیزات کنترلی

آینده بی متال در صنعت برق

با پیشرفت فناوری، نسل جدید بی‌متال‌ها در حال ورود به بازار هستند. این بی‌متال‌ها قابلیت‌هایی مانند اتصال به اینترنت (IoT)، تشخیص خطای هوشمند و ارسال هشدار از طریق شبکه دارند.

این روند نشان‌دهنده حرکت صنعت برق به سمت اتوماسیون و ایمنی هوشمند است که در آن بی‌متال‌ها نقش حیاتی خواهند داشت.

نتیجه‌گیری نهایی

بی متال یکی از اجزای حیاتی در سیستم‌های الکتریکی و صنعتی است که وظیفه آن محافظت از موتور در برابر حرارت و اضافه‌بار است. انتخاب درست، نصب اصولی و نگهداری منظم از بی‌متال باعث می‌شود:

• ایمنی سیستم افزایش یابد

• هزینه‌های تعمیر کاهش پیدا کند

• عمر مفید تجهیزات بیشتر شود

بنابراین، اگر به دنبال محافظ مطمئن و هوشمند برای موتورهای خود هستید، بی‌متال‌های استاندارد و قابل تنظیم بهترین گزینه برای شما هستند.

اگر قصد خرید بی متال صنعتی اصل با گارانتی معتبر دارید، همین حالا با کارشناسان ما تماس بگیرید تا بهترین مدل متناسب با توان موتور شما معرفی شود.
✅ ارسال سریع | 💡 مشاوره تخصصی رایگان | ⚙️ ضمانت اصالت کالا

سوالات متداول درباره بی متال

۱. آیا بی متال می‌تواند جایگزین فیوز شود؟

خیر، بی متال برای اضافه‌بار طراحی شده و برای اتصال کوتاه باید از فیوز یا بریکر استفاده شود.

۲. تفاوت بی متال دستی و اتوماتیک چیست؟

در نوع دستی، پس از عمل‌کرد باید دکمه ریست فشرده شود؛ اما در نوع اتوماتیک، پس از خنک شدن، مدار به‌صورت خودکار وصل می‌شود.

۳. آیا بی متال نیاز به سرویس دوره‌ای دارد؟

بله، تمیزکاری و تست دوره‌ای عملکرد آن برای اطمینان از دقت ضروری است.

۴. چرا بی متال گاهی بدون اضافه‌بار مدار را قطع می‌کند؟

ممکن است جریان نامی اشتباه تنظیم شده یا دمای محیط بالا باشد که موجب عملکرد زودرس می‌شود.